Automatisering verandert het werk, maar niet het belang van mensen
Tijdens de ICT & Logistiek beurs in Utrecht woonden we vanuit Blisss een presentatie bij van René de Koster, hoogleraar logistiek en operations management aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Vanuit jarenlang onderzoek naar magazijnen en logistiek liet hij zien hoe automatisering het werk in magazijnen verandert en welke rol mensen, werkomstandigheden en leiderschap daarin blijven spelen. In dit artikel gebruiken we de inzichten uit zijn presentatie als vertrekpunt en vertalen we deze naar de praktijk van groothandels. Daarbij kijken we vooral naar een vraag die bij iedere vorm van magazijnverbetering relevant is: hoe zorg je dat technologie niet alleen technisch werkt, maar ook bijdraagt aan beter werk en betere processen?
Magazijntechnologie heeft de afgelopen decennia grote stappen gezet. Mechanisatie bestaat al veel langer, maar daar zijn steeds geavanceerdere systemen, robots en andere vormen van automatisering bij gekomen. Ook AI biedt nieuwe mogelijkheden, bijvoorbeeld bij het herkennen en tellen van voorraad of het optimaliseren van logistieke processen. Toch verdwijnen menselijke werkzaamheden in sterk geautomatiseerde omgevingen niet volledig. De rol van medewerkers verandert, maar daarmee verdwijnt hun invloed op het uiteindelijke resultaat niet.
Dat is een belangrijk uitgangspunt wanneer je jouw magazijn wilt digitaliseren. Neem een medewerker die tijdens het orderpicken bij een lege picklocatie aankomt. Volgens het systeem moet het artikel aanwezig zijn, maar in het vak ligt niets. Vervolgens begint het zoeken: is de voorraad ergens anders neergezet, is een verplaatsing nog niet geregistreerd of had de locatie eerder moeten worden aangevuld? Een nieuw systeem kan helpen om zo'n proces beter te ondersteunen, maar technologie alleen voorkomt niet automatisch dat dezelfde situatie opnieuw ontstaat.
Daarom moet je ook begrijpen waardoor het probleem ontstaat. Worden verplaatsingen op tijd geregistreerd? Zijn verantwoordelijkheden duidelijk? Heeft de medewerker voldoende informatie om bij een afwijking te bepalen wat de volgende stap is? Automatisering kun je niet los bekijken van de mensen die uiteindelijk met het proces moeten werken.
Wat je als leidinggevende belangrijk maakt, zie je terug op de werkvloer
Een van de opvallendste onderwerpen uit de presentatie ging over veiligheid. Onderzoek naar veiligheidsprestaties in magazijnen laat zien dat niet alleen fysieke maatregelen en procedures een rol spelen, maar ook de leiderschapsstijl van managers. Een veiligheidsmaatregel op papier is immers iets anders dan een werkwijze die iedere dag daadwerkelijk wordt nageleefd. De manier waarop leidinggevenden prioriteiten stellen en medewerkers aansturen, kan daarom mede bepalen welk gedrag uiteindelijk op de werkvloer ontstaat.
Stel dat medewerkers de instructie krijgen om zorgvuldig en veilig te werken. Tegelijkertijd gaat ieder overleg uitsluitend over aantallen en snelheid en neemt de druk toe zodra een belangrijke bestelling dreigt te vertragen. Welke boodschap krijgt dan in de dagelijkse praktijk voorrang? Wanneer snelheid voortdurend zichtbaar wordt beloond, terwijl veiligheid vooral in procedures staat beschreven, kan spanning ontstaan tussen wat formeel is afgesproken en wat medewerkers ervaren dat daadwerkelijk van hen wordt verwacht.
Als leidinggevende beïnvloed je gedrag daarom niet alleen met regels. Het zit ook in wat je bespreekt, welke vragen je stelt, waarop je medewerkers aanspreekt en welk gedrag je accepteert wanneer de druk toeneemt. Juist tijdens drukke momenten wordt zichtbaar welke prioriteiten werkelijk leidend zijn. Goed leiderschap vervangt veiligheidsvoorzieningen, werkinstructies en andere maatregelen niet, maar helpt wel om ervoor te zorgen dat zulke afspraken ook in de praktijk betekenis houden.